Das Rheingold

Kunnen we buiten de aarde leven? Reken maar! Verhuizen we dan naar een andere planeet? Zeer waarschijn­lijk niet. De afstanden zijn veel te groot. Maar in onze fantasie komen we heel ver, getuige alle films en boeken erover. Het is ook een heerlijke gedachte dat er ergens een ongerepte aardbol hangt, waar we opnieuw kunnen beginnen en de bende die we hier hebben gemaakt, achter ons laten. Dat kun je ons niet kwalijk nemen. We zijn door de natuur in elkaar gezet om te overleven, niet om een paradijs te scheppen. Gegarandeerd dat we op die nieuwe aarde sowieso weer net zo’n puinhoop maken. Laten we leren ons nest op te ruimen.

De mens kan ook prachtige dingen maken. Zo slaagde in de 19e eeuw Richard Wagner erin om stukken muziek te produceren die de hele muziek­wereld een andere richting gaven. Zoals wel meer lui in die tijd had de goede man rare politieke ideeën, maar dat deed niets af aan zijn soms wonderschone composi­ties. Mijn leraar Duits op de middel­bare school liet de klas (met een heuse bandrecorder) luisteren naar het begin van de Wagner-opera Das Rheingold en wij moesten in het Duits opschrijven wat we dachten dat we hoorden. Ik zal het de Duitse lezers niet aandoen op te schrijven wat ik ervan brouwde, maar onze leraar wist ons te vertellen dat je luistert naar het ontstaan van de wereld, die langzaam wordt overspoeld door de Rijn als symbool voor de kracht van de natuur. Sluit je ogen en waan je in de Rijn.

De machtige rivier is een bron van leven, een natuurlijke grens en vervoersdrager, van de eerste Romeinse platbodems tot onze dierbare, reus­achtige koppelverbanden. De bevaar­bare verbinding tussen de Noordzee en de Duitse nijverheid vormde in de 19e eeuw de vruchtbare bodem voor een nieuwe vorm van samenwerking tussen staten. Met de Rijnvaartakte (1831, herzien in 1868) besloten zes landen gezamenlijk de vrijheid van de scheepvaart op de Rijn te garanderen.

Helaas kon die afspraak niet voorkomen dat de landen onderling gingen bakkeleien over andere zaken in de eerste helft van de 20e eeuw, maar de Rijnvaartakte heeft die gewelddadige periode overleefd. De Rijn als symbool van overle-
ving, zoals het leven erin, na de vervuiling van de jaren 60 (toen er geen plantjes en beestjes in de Rijn konden leven), in de jaren daarna terugkeerde.

De Rijn als voorbeeld van je nest opruimen. Noordrijn-Westfalen heeft voor de Rijn de status van natuurmonument aangevraagd. We moeten geen paradijs willen creëren. Straks overleeft de scheepvaart het niet. Voor het zo ver is, stroomt er nog heeeel veel water door de Rijn.

GEEF JE MENING